روشنایی -- b--

پیوسته به گذشته

تاریخ نشر 2008-06-01 مطابق ۱۲ جوزا ۱۳۸۷

مسیر تاریخی دفاع و امنیت در افغانستان

بخش سوم 

جز اول  : بنیاد تشکیل قوای پولیس و ژاندارم

ادامه قسمت ج ـ بخش پولیس ترافیک جاده :

طی سال 1951 کنفرانس بین المللی ترافیک جاده به اشتراک کشور های عضو موسسهء ملل متحد در شهر جینیوای کشور زیبای سویس دایر گردید و اولین قانون بین المللی جاده را پس از بحث ، به اتفاق آراء همه کشور های شرکت کننده ،  قوانین لوایح و تاسیسات متحدالشکل آنرا به تصویب رسانیدند که به تاسی از آن تمامی کشور های عضو را مکلف به رعایت  وایجاد لوایح و تاسیسات ترافیکی نمود  تا با در نظرداشت آن نظم جهانی ترافیک جاده بوجود آمده از تلفات و خسارات هنگفت جانی و مالی جلوگیری بعمل آید . ریاست هیات افغانی را درین کنفرانس سفارت کبرای افغانی مقیم پاریس به اشتراک مرحوم امان الله حیدری بصفت عضو هیات که در آنوقت افسر جوانی در بخش قوماندانی ژاندارم و پولیس تعیین شده بود ، داشته و در کنفرانس رسما" سیستم ترافیک دست چپ را پذیرفته وافغانستان به حیث کشور عضو قانونا" مکلف به ایجاد لوایح و تاسیسات ترافیک بین المللی گردید . چون در آنزمان تعداد وسایط موتری کافی نبود و بیشتر ترافیک گادیرانی و ترافیک حیوانی مروج بود ، در تطبیق این قانون توجه صورت نگرفت ؛ اما در زمان حکومت سردار محمد داود خان توجه جدی در مورد ترافیک جاده صورت گرفته ابتدا چوکی مدیریت ترافیک کابل به ډګرمنی و بعد ها به ډګروالی ارتقاء داده شده و بنام مدیریت عمومی ترافیک کابل مسمی گردید . گرچه قبلا" افسران مربوط قوماندانی ژاندارم و پولیس درین پست مقرر شده بودند اما با تقرر مرحوم عبدالله خان عبدالرحیم زی که از جملهء افسران جوان قوماندانی ژاندارم و پولیس بود تکانهء جدیدی در تنظیم امور ترافیک بوجود آمد .  مرحوم عبدالرحیم زی با استفاده از اتوریتهء برادرش به حیث وزیر مالیه در استقلالیت مدیریت ترافیک از تسلط قوماندانی کوتوالی و قوماندانی امنیه کابل تلاش زیاد کرد اما متاسفانه در آنزمان از مقررات ترافیکی دریوران و تعداد کثیری از گادیرانان معلومات کافی نداشتند و مخصوصا" رانندگان وسایط عامه که تصادفا" با استخدام به حیث شاگردان دریور که بنام کلینر یاد میگردید وبا طی نمودن چند سال خدمت در شهر های پشاور وکابل در رکاب دریوران بالاخره به حیث دریور جلو وسایط نقلیه را در دست داشتند . مدیریت ترافیک به عوض اینکه به آنان قواعد دریوری را بیاموزاند و تابع کورسها بسازد روش دیکتاتوری را در برابر آنان در پیش گرفته ، دریوران و گادیرانان را که از جملهء مردم فقیر و ناتوان بودند به جریمه های غیر قابل تحمل و جزا های دیگر محکوم مینمودند و با آنان مانند مجرم بر خورد میکردند  تا اینکه پس از مدت زمانی شخص سردار محمد داود خان در قسمت تنظیم امور ترافیک جاده توجه نموده مرحوم امان الله حیدری وردگ را به حیث مدیر

عمومی ترافیک کابل توظیف نموده او را توصیه نمود تا با همه امکانات در تنظیم امور ترافیک شهر کابل کار و پیکار نماید .

مرحوم امان الله حیدری پس از تقرر ، شهر کابل و شاهراه های مربوطهء آنرا به سه تولی ترافیکی تقسیم نموده ساحهء مسولیت هر تولی را به نام تولی اول ، دوم و سوم ترافیک تفکیک و مشخص کرد . همچنان موصوف جهت کنترول وسایط نقلیه شعبه لایسنس و جواز سیر را به شکل عصری بوجود آورد وشعبهء تخنیکی را بمنظور توزیع نمبرپلیت به وسایط نقلیه اساسگذاری کرد که تا دوران اخیر حکومت سردار محمد داود خان ادامه داشت . اما در سایر ولایات کشور وضع به همان منوال سابقه بوده آمریتهای ترافیک زیر اثر قوماندانیهای ولایات ایفای وظیفه مینمودند . تحقیقات و تکمیل دوسیه ها و پرونده های حادثات ترافیکی نیز از طریق تولی های سه گانه صورت گرفته و از همان مسیر مستقیما" محول محکمه های مربوط میگردید . ناگفته نماند یونیفورم افسران ترافیک تا زمانیکه یونیفورم مشخص قوای امنیتی و پولیس بوجود نیامده بود ، یونیفورم قوای مسلح بوده اما بعد از ایجاد یونیفورم پولیس ، افسران پولیس ترافیک مربوط قوای امنیتی و پولیس شهری گردید .

نکتهء دیگری که جدا" قابل توجه است اینکه تا آنزمان نیز پولیس افغانستان مسلکی نشده بود و تشکیل و امر ونهی نظامی در بخشهای امنیتی حکمفرما بود زیرا تقسیم شهر کابل به سه تولی از اساسات نظامی و قوای مسلح حاکی است .

به هر صورت اولین فارغ التحصیلان معارف که از رشتهء کمیساران مکتب عالی پولیس به صفت لیسانسه های پولیس در اخیر سال 1339 هجری شمسی به جامعهء افغانستان در بستهای قوماندانیهای امنیهء کابل و سایر ولایات تعیین و تقدیم گردید عبارت از ذوات آتی بودند .

محترم عبدالصمد ازهر که حتی به حیث قوماندان عمومی امنیه ، آمرزون جنوب و نیز در چند کشور سمت سفیر کبیر افغانستان رابه عهده داشت ، مرحوم شهید غلام فاروق بارکزی که زمانی رئیس ارکان قوماندانی عمومی ژاندارم و پولیس بود و در وظیفهء اخیر در قوماندانی امنیهء ولایت بلخ به شهادت رسید ، مرحوم مهرالحق قطره ، محترم عبدالرشید فرهنگیار ،محترم نورالدین نوری که یکی از قهرمانان دوش لیسهء حبیبیه بود ، محترم محمد عثمان اختری ، محترم حکیم بارک ، محترم محمد ایوب اتمر ، محترم غلام نبی خان سابق قوماندان اکادمی پولیس که با تاسف از اثر ظلم و شکنجه در دورهء حفیظ الله امین از دو چشم کور گردیده و تا کنون در فراق میهن به سر میبرد . باید افزود که محترم غلام نبی خان از جمله وطنپزستان نستوه و مردان دانشمند افغانستان محسوب میشود ، مرحوم عبدالستار خان صافی ، مرحوم شهید ظاهر خان وردگ که در وظیفهء اخیر به حیث قوماندان امنیهء ولایت هلمند به شهادت رسید ، سید حفیظ خان ، لطیف خان ، محمد آصف خان ، میر حمزه خان ، مرحوم محمد آصف خان پریان ، حبیب الله خان کړور ، عبدالواحد خان ، نورمحمد خان ، عطامحمد خان ، عظیم خان پروانی روضت الله خان و یکتعداد افسران شریف دیگر بودند که از جمله آنها دو نفر فوق الذکر محترم عبدالصمد ازهر و عبدالستار صافی در آنزمان جهت دوام تحصیلات عالی به کشور مصر تحت زعامت جمال عبدالناصر نیز اعزام شده بودند .

با فراغت اولین دسته از کمیساران پولیس تشکیل معاونیتهای جنایی در ولایات هرات ، قندهار ، مزارشریف و بعد ها قندز جامه عمل پوشیده اکثر فارغالتحصیلان پولیس مستقیما" به صفت آمرین شعبات قتل و جرح ، سرقت ، آمرین ترافیک و غیره شعبات و حتی قوماندان امنیهء لوی ولسوالیها و حکومات درجه اول مقررو آغاز به کار کردند . در این حصه باید افزود که در تحریر فوق یادی ازکمیسار که مسمی به لیسانسه های پولیس در افغانستان بوده و گمان میکنم که تا همین اکنون در سیستم اکادمی پولیس افغانستان مرعی الاجرا است اندکی توضیحات بدهم . اصطلاح کمیسار طوریکه قبلا" تذکر داده ام در کشور افغانستان در زمانهای قبل که اصطلاح قوماندانی کوتوالی مروج و معمول بود برای آمرین قوای سرحدی در سرحد مشترک بین ایران و افغانستان و همچنین بین کشور اتحاد جماهیر شوروی وقت و افغانستان گفته میشد اما اصطلاح کمیسار در سیستم پولیس المان صرف برای پولیس جنایی و بخشهای مربوطهء آن معمول بوده و افسران این رشته را بنام کمیساران پولیس یاد میکنند . به همین اساس اصطلاح کمیسار را به لیسانسه های پولیس افغانستان موزون و مناسب دانسته و صنوف فاکولتهء پولیس را به نام صنوف کمیساران پولیس رسما" نامگذاری کردند  زیرا استادان و افسران پولیس المان معتقد به این اند که کمیساران پولیس واقعا" صلاحیت کشف ، تحقیق و تعقیب قضایای جنایی را دارند و شایسته ترین مقام و مرجع از نگاه معلومات و آگاهی نسبت به سایر شعبات پولیس برای افسران پولیس جنایی در نظر گرفته شده و صاحب امتیاز میباشند . بر میگردیم به اصل موضوع .

بعد از ایجاد مکتب عالی پولیس و جذب محصلین به صنوف کمیساران و ساتنوالان و سپری شدن یکی دوسال هریک از صنوف فوق الذکر به صنوف سه گانه ارتقا و توسعه پیدانموده ( صنوف اول ،دوم و سوم ) که تعداد محصلین هر شش صنف تخمینا" به 200 تا 250 نفر میرسید . با در نظرداشت ضرورت به جذب بیشتر متعلمین معارف در صنوف کمیساران و ساتنوالان کذا دولت تجویز گرفت تا علاوه از صنوف دوازدهم و نهم مکاتب مرکز به جلب و جذب از سایر ولایات کشور نیز اقدام بعمل آید . این اقدام بصورت طبیعی به معلمین ، اسیستانتها و مترجمین فارغان بیشتر زبان المانی نیازمندی را بوجود آورد که جهت رفع آن مکتب عالی پولیس طبق دستور قوماندانی ژاندارم و پولیس از فارغ التحصیلان دورهء دوم به صفت اسیستانتها و ضابطان اداری صنوف کمیساران و ساتنوالان در کادر علمی خویش ، استفاده بعمل آورد  زیرا دوره دوم صنف کمیساران که از شاگردان ممتاز تشکیل گردیده بود ، یکتعداد آنها طی سه سال تدریس لسان المانی و انگلیسی را فرا گرفته و آماده ترجمه و مساعدت با معلمین المانی گردیدند که همان سال ( 1340 ) از صنف کمیساران چهار اول نمره فارغ و هر چهار شان در کادر علمی مکتب عالی پولیس جذب گردیدند . این فارغ التحصیلان ممتاز عبارت بودند از مرحوم ستر جنرال غلام فاروق خان یعقوبی که زمانی تا سطح آمر عمومی جنایی وزارت داخله و وزیر امنیت دولتی ارتقاء نمود ، محترم محمد صدیق واحدی وردگ که زمانی سرمامور پولیس کابل و آمر عمومی امنیت قوماندانی عمومی امنیه بود ، محترم اسدالله احمدزی که زمانی آمر امنیت کابل و آمر عمومی سرحدی قوماندانی عمومی امنیه بود وسعدالله یوسفی که زمانی مدیر ترافیک کابل و آمر عمومی تخنیک قوماندانی عمومی امنیه بود . محترم یوسفی به صفت استاد مضمون ترافیک در قسمت تدوین قوانین ترافیک جاده و مقررات ترافیکی مساعی زیادی به خرچ داد ودر کنفرانس  بین المللی ترافیک جاده که در توکیو برگزار شد نمایندگی کشور افغانستان را به عهده داشت .

سایر افسران دورهء دوم معارف عبارت بودند از محترم استاد محمد ظریف خان صدیقی که علاوه بر وظیفه معلمی  در اکادمی پولیس به صفت آمر عمومی حرکات و آمر عمومی سرحدی قوماندانی عمومی امنیه اجرای وظیفه میکرد ،  مرحوم شهید جگرن مقیم سابق قوماندان امنیه سمنگان و مرحوم محمد قاسم خان وصال ، و مرحوم عبدالناصر خان ، مرحوم عزیز خان ، مرحوم شهید محمد حسن خان ، میر فیض الدین خان ، محترم کریم خان عثمانی ، محترم مسعود خان منگل ، مرحوم سید حفیظ خان ، محترم عبدالرب خان رحیمی که وظیفه معاون اول سرماموریت کابل را انجام میداد ، محترم علیشاه صالح که وظیفه آخرش آمر جنایی ولایت بلخ بود ، محترم محمد الیاس مسکینیار که وظیفه آخرش معاون اداری پولیس منطقه شتر خانه بود ، محترم حاجی فتاح خان ، محترم نصیر احمد خان ، محترم عبدالرحمان خان و محترم عبدالغنی خان صافی مولف کتاب شبهای کابل که تا رتبه جنرالی ارتقاء نمود . فارغ التحصیلان دوره سوم معارف که از صنوف کمیساران فارغ گردیده بودند عبارتند از محترم بریالی طوطا خیل که زمانی مدیر ترافیک کابل بود ، محترم محمد صدیق نور که همین اکنون با تیم المانها در جهت تربیه پولیس همکار و مشاور وزارت داخله بوده قرار معلوم به رتبهء دگرجنرالی نایل گردیده است ، محترم محمدعظیم خان ، محترم خواجه عبداستار خان محترم سید کاظم خان که زمانی به حیث معین اول وزارت داخله ورئیس اداره شش خدمات اطلاعات دولتی وظیفه اجرا کرده و به رتبه تورن جنرالی رسیده بود ، محترم خیرمحمد خان که به رتبه جنرالی رسیده و مشاور امنیتی شورای وزیران حکومت جمهوری افغانستان بود ، محترم عبدالغنی که به استاد غنی معروف بود و در پست ریاست تحقیق وزارت امنیت دولتی کار میکرد ، محترم عبدالباقی فورملی که الی رتبه تورنجنرالی ارتقا نموده در پستهای قوماندانی امنیه ننگرهار و قندهار و ریاست های89 و 5 خدمات اطلاعات دولتی ، معینیت کادری وزارت داخله وریاست قوای مسلح ریاست جمهوری ودر آخر به حیث اتاشهء نظامی سفارتکبرای افغانی در ماسکو ایفای وظیفه نمود ، محترم فضل احمد مهمند که در کودتای شهید محمد داود خان شامل بوده و  دو رتبهء نظامی ارتقا نمود ه موصوف از جمله وطنپرستان صادق و نیز از فوتبالیستان مشهور افغانستان بود که در مسابقات جهانی فوتبال نیز اشتراک نموده بود ، محترم میر محمد سعید خان ، محترم سید امیر خان بها ، محترم میر عبدالرشید عزیز ، محترم ضیاالدین خان پغمانی ، محترم طاهر خان پوپل ، محترم فاروق بقایی که وظیفه اخیرش قوماندان اکادمی پولیس بود ، مرحوم عبدالصبور خان ، محترم همایون بها که مربی شعبه دفاع و عدل کمیته مرکزی ح.د.خ.ا بود ، محترم جنرال محمد انور عزیزی که زمانی قوماندان امنیه ولایات غزنی ، جوزجان ، ننگرهار ، آمر سرحدی و وظیفه آخرش رئیس ترافیک افغانستان بود ، محترم عبدالقادر خان ، محترم محمد حکیم خام پغمانی ، محترم عبدالغفور خان هوتکی ، محترم سید کریم خان ، محترم عبدالجمیل خان نورستانی که از جمله وطنپرستان نستوه افغانستان بوده از احترام خاص در بین همه منسوبین ،افسران و مامورین سابقه دار افغانستان برخوردار بوده از همرزمان انقلابی مرحوم عبدالقدیر نورستانی و سرداردمحمد داودخان بود . وی به یک رتبه ترفیع نایل آمده و در پستهای قوماندانی امنیه کابل ، آمر عمومی امنیت وزارت داخله ، معاون اول وزارت امنیت دولتی ، ریس عمومی دفاع از انقلاب و معین وزارت داخله وسرحدات کار کرده و الی رتبه تورنجنرالی  ارتقا کرده است  و محترم عبدالرحیم خان که بنام شاه رحیم مشهور بود .

دوره چهارم معارف که از صنوف کمیساران اکادمی پولیس فارغ گردیده اند عبارتند از مرحوم عبدالقدیر نورستانی که از همرزمان طراز اول شهید داودخان بوده و در کودتای وی عضویت کمیته مرکزی شورای دولت و دو رتبه را کمایی کرده به پاس خدماتش از طرف شخص داود خان بمقام قوماندانی عمومی ژاندارم . پولیس و بعدا" به حیث وزیر داخله مقرر گردید . مرحوم شهید جگرن نادر شاه ایوبی سابق قوماندان امنیه سمنگان، محترم محمد علی احمدیار که به رتبه جنرالی رسیده و رئیس ترافیک و قوماندان امنیه ولایت بلخ بود . محترم دکتور توریالی انگار ، مرحوم نصرالله خان عمر خیل سابق ریس اداری وزارت داخله ، محترم سلطانمحمد نورستانی که به لالاسلطان معروف بود . موصوف از رتبه ضابطی الی جنرالی باوجود تغییرات و تحولات رژیمهای گوناگون تا اخیر به صفت قوماندان امنیه و پولیس میدان هوایی ایفای وظیفه نمود . محترم عبدالمتین خان که الی رتبه جنرالی ارتقا و وظایف اخیرش قوماندان مرکز تعلیمی و رئیس اداره چهار وزارت امنیت دولتی بود . مرحوم محمد عیسی خان نورزاد که از همرزمان مرحوم قدیر نورستانی بوده و در کودتای داود خان  دو رتبه ارتقا نموده و وظیفه آخرش آمر عمومی امنیت ملی وزارت امور داخله بود . مرحوم میرگل خان که در کودتا یک رتبه ترفیع نموده و وظیفه آخرش قوماندان امنیه ولایت کابل بود ، محترم ولی جان سرخابی ، محترم شریف خان محترم میر بسم الله  خان ، محترم امین الله جدی که الی رتبه جنرالی رسیده و آخرین وظیفه اش رئیس مالی وزارت امور داخله بود . جنرال سید نصیر احمد که زمانی قوماندان امنیه ولایت بادغیس و بعدا" آمر تعلیمات زون شمال بود . جنرال غلام علی اتمر سابق رئیس اداره شش و یکتعداد افسران دیگر . در اخیر باید متذکر شد که فارغ التحصیلان دوره پنجم معارف که از صنوف کمیساران اکادمی پولیس فارع گردیده و اینجانب نیز در آندوره شمولیت داشتم عبارت از ذوات آتی میباشند : محترم فاروق میاخیل که به رتبه جنرالی ارتقا و در پستهای قوماندانی امنیه قندهار ، رئیس سیاسی قوماندانی امنیه کابل ، ریاست امنیت دولتی قندز و ریاست  اداره ءچهاروزارت امنیت دولتی کار نموده است ، مرحوم محمد داود که رئیس امنیت قوای څارندوی و معاون ریاست عمومی نظامی بود ف محترم دوست محمد که به رتبه جنرالی رسیده زمانی رئیس تحقیق ریاست جنایی بود ، محترم سمیع نظر قبلا" مدیر ترافیک کابل ، سلام جان غیاثی ، محترم غلام محمد خان ، محترم میر حفیظ الله « میر » جلالی که تا رتبه دگروالی رسیده وظایف اخیرش قومندانی امنیه ولایت لغمان و رئیس ترانسپورت بین المللی افغان در وزارت ترانسپورت بود ، محترم محمد توفیق سکندری که الی رتبه جنرالی ارتقا نموده و پستهای قوماندانی امنیه ولایت سمنگان و معاونیت ریاست قوای مسلح ریاست جمهوری را کار کرده فعلا" رئیس اداری معینیت مجادله با مواد مخدر وزارت داخله را عهده دار است ، محترم لعل محمد جهانگیری سابق قوماندان امنیه ولایت قندز ، محترم غلام قادر ناصری ، محترم میر غلام بهار الدین ، محترم دین کریم تنی سابق قوماندان امنیه ولایت زابل بعدا" رئیس تحقیق و تعقیب ریاست جنایی مرکزی ، عبدالبصیر شهیر متخصص امور ترافیک ، میر غلام محفوظ خان ، محمد رضا خان ځاځی ، عبدالحمید فرهاد ، میر حمزه خان فراهی ویکتعداد دیگر . همچنان سه نفر از افسرانیکه از معارف شامل حربی پوهنتون گردیده و بعد از فراغت جهت تحصیلات عالی به المان رفتند و پس از عودت به وطن در پستهای مختلف وزارت داخله ایفای وظیفه کردند عبارتند از محترم عبدالقیوم عزیز سابق آمر امنیه ولایت بلخ ، محترم ضیاالله ناصری سابق آمر قاچاق وزارت داخله و محمد نعیم خان پوپل سابق استاد مضمون تعبیه در اکادمی پولیس . همچنان محترم گل محمد اندړ و محترم حیګل سلیمان خیل و محترم رحیم شنسب و مرحوم امیر جان شفق که بعد از تحصیلات در رشتهء پولیس با استفاده از بورسهای تحصیلی کشور مصر در رشته حقوق به اخذ لسانس حقوق موفق شده و از آنجمله محترم گل محمداندړ بحیث رئیس عمومی جنایی و محترم حیگل سلیمان خیل در چوکی های ریاست پیژند وزارت داخله و قوماندانی امنیه ولایت پکتیا کار کرده والی رتبه های  جنرالی نیز ارتقاء نموده اند،به همین ترتیب قوماندانان و سرماموران مشهور آندوره عبارت بودند  از مرحوم دین محمد خان دلاور ، مرحوم عبدالعزیز خان سیدالی ، مرحوم عطاالله خان ، عبدالاحد خان ، بختیارگل خان منگل ، خلیل الله خان ، گل نبی خان ، غنی خان لغمانی ، غلام علی خان ، عبدالغنی خان وردگ ، عسکر خان لوگری ، عبدالله جان ، غلام بهاالدین خان ، ورشمین خان ، جمعه حسن خان ، سیف الله خان ، غفار خان معروف  ، و یکتعداد دیگر که روح همهء شان باد .

این بود فشردهء از سیستم و پرسونل قوای پولیس که در آنزمان در بخشهای مختلف قوماندانی  عمومی ژاندارم و پولیس ایفای وظیفه میکردند .

                                                           بقیه در آینده  

تسلسل با نوشته فوق اینجا را کلیک کنید

دست نوشته های قبلی جنرال خلیل اله سکندری اورکزی - اینجا را کلیک کنید