جنرال خلیل اله سکندری اورکزی

مسیر تاریخی دفاع و امنیت در افغانستان

جز اول : بنیاد تشکیل قوای پولیس و ژاندارم

ج ـ اقدامات و تدابیربنیادی در مورد قوای امنیتی و پولیس :

اگرچه سردار محمد داود خان قوماندانی ژاندارم و پولیس را از نگاه وظایف در حیطه قوای مسلح و مسمی به قوای نظامی می پنداشت و به همان تشکیل قبلی وزارت داخله که قوماندانی ژاندارم و پولیس نیز جزلاینفک آن بود اکتفاء نمود اما با آنهم توسعه و ارتقای بستهای مدیریت امنیه به مدیریت عمومی که تمثیل کننده بنیاد اصلی پولیس در مرکزوزارت داخله بوده زیرا شعبات مهم پولیس که عبارت از واقعات ( جرایم و جنایات ) محبوسین تمام ولایات و همچنان شعبات پاسپورت ولایات افغانستان بشمول مرکز کابل و قسما" میدانهای هوایی و بنادر زمینی کشور طبق هدایات و دایرکتیفهای مدیریت عمومی امنیه اجراآت یومیه و روتین را سازماندهی و در عمل پیاده مینمود و نیز ارتقای بستهای مدیریت عمومی سرحدی و توسعه تشکیلات قوماندانیهای ژاندارم ولایات ، کمیساریهای سرحدی و سرحد داریهای افغانستان تجهیز ، تسلیح و مدرنیزه کردن آنها با وسایل و وسایط عصری از دستاوردهای مشخص عصر او بوده که مدت طولانی این قوای عظیم امنیتی را اعتبار و اتوریتهء بخشیده بود . همچنان یکی از اقدامات مهم و اساسی در زمان سردار محمد داود خان و طبق هدایت مشخص او توسعه سر ماموریت پولیس کابل در چوکات قوماندانی امنیه آن ولایت ، ارتقای چوکی سرماموریت به دگروالی ، تقسیمات ساحه شهر کابل به هشت حوزه ماموریت پولیس متحدالتشکیل میباشد که تحت اثر یکنفر بنام معاون اداری پولیس که در چوکات سرماموریت پولیس کابل ( معاون سرماموریت پولیس کابل در موقعیت شتر خانه ) موجود بود ، اجرای وظیفه میکرد .

باید خاطر نشان نمود که به اساس قرارداد همکاری بین کشور ایالات متحده امریکا و افغانستان طی سالهای ۱۳۳۳و ۱۳۳۴ و حتی قبل از آن که امریکا با درنظرداشت قراردادهای همکاری زراعتی و تخنیکی با افغانستان در پروژه های وادی هلمند و ارغنداب ، یکتعداد فارغ التحصیلان رشته حکام و حقوق را که به زبان انگلیسی آشنایی داشتند جهت تحصیل در رشته حقوق و پولیس به امریکا اعزام گردیدند که مرحوم عبدالبصیر حکیمی ، مرحوم حفیظالله کریمی ، محترم شعیب خان ، محمد اکبر خان مرحوم محمد سرور خان ایوبی و چند نفردیگر از آنجمله بودند . این اشخاص بعد از عودت به وطن در بخشهای مختلف وزارت داخله شامل وظیفه گردیدند . همچنان طبق هدایت سردار محمد داود برای اولین بار در افغانستان اختصاصی شدن بخشهای واقعات جنایی در عمل پیاده گردید بدین معنی که در تحت اثر مستقیم سرماموریت کابل معاونیت جنایی بنام معاونیت اول تشکیل گردید و آمریت های قتل و جرح ، آمریت جرایم سرقت ، آمریت جرایم اخلاقی ، آمریت جرایم متفرقه ، آمریت تعقیب جنایی و آمریت تخنیک جنایی که در ابتدا بنام آمریت نشان انگشت مسمی بود ، ایجاد گردید . با ایجاد معاونیت اول یا معاونیت جنایی یکتعداد از فارغ التحصیلان مکتب حربیه از کشور اتحادی المان که در رشته پولیس مخفی ( در آنزمان ضبط احوالات گفته میشد ) مستقیما" در چوکات سرماموریت قوماندانی امنیه کابل به حیث آمرین شعبات جنایی عزتقرر حاصل نمودند . از آنجمله محترم غلام عمر عسکرزوی به حیث معاون اول سرماموریت یا معاون جنایی ، محترم غلام غوث ناصری ( فعلا" ستر جنرال ) به حیث آمر قتل و جرح ، مرحوم شهید نورمحمد مسجدی به حیث آمر جرایم اخلاقی ، مرحوم شهید ظاهر خان عظیمی به حیث آمر سرقت ، محمد موسی خان نعیمی وردک و یکتعداد دیگر به حیث استاد در مکتب عالی پولیس توظیف گردیدند .

از جمله اشخاصیکه قبلا" به آن اشاره گردید صرف مرحوم محمد سرور خان ایوبی که از معروفترین فوتبالیستهای افغانستان و نمونهء از شرافت وقار و ادب و یک عیاری از جملهء جوانان شهر کهنه کابل بود داوطلبانه افتخار پوشیدن یونیفورم پولیس را بدست آورد و متباقی کمافی السابق در چوکات وزارت داخله به وظایف ملکی ادامه دادند . مرحوم محمد سرور خان در همکاری با محترم غلام عمر عسکر زوی در رشد و انکشاف آمریت نشان انگشت بصورت اساسی و علمی با تخنیک مدرن زحمات زیادی را متقبل شد تا اینکه این دفتر بنام آمریت تخنیک جنایی انکشاف نمود که آثار و علایم محلات واقعه جنایی را که شامل تثبیت و حفظ آثار و علایم تدقیق ارزیابی و مقایسه و تمثیل از قبیل آثار فیر ، جرحه ، تسمم ،آثار و علایم خون ، موی ، نشانهای انگشت ، پلهای پا ،آثار و علایم دندان ،عکاسی ، ثبت و ترسیم و تمثیل محل واقعه و شعبات بیولوژی و کمیا را نیز در بر داشت ، توسعه پیداکرد و یکی از شعبات جنایی سرماموریت کابل به حیث شعبه محور تبارز نمود و در راس این شعبه شخص مرحوم قهرمان فوتبال محمد سرور خان ایوبی قرار داشت که الی رتبه جګړنی ارتقا و در جریان وظیفه در تعقیب یک مجرم به خونریزی شدید معده مواجه و قلبش از تپش باز ماند . موصوف سمبول پاک نفسی ، تقوا و دارای جسارت کامل انسانی بود . روحش شاد و بهشت برین جایش باد .

نباید فراموش کرد که اشخاص فوق الذکر در ایجاد ،سازماندهی و تجهیز شعبات جدید التشکیل معاونیت جنایی کابل به خصوص محترم غلام عمر عسکر زوی با استفاده از مهارتهای فنی و مسلکی جدوجهد زیاد به خرچ داده و با استفاده از اتوریته اساس شعبات منظم جنایی را در جهت مجادله با جرایم جنایی در سطح ولایت کابل گذاشتند و نیز دسپلین انقیاد واجراآت سالم را در تشکیل پولیس در عمل موفقانه پیاده نمودند . باید اضافه نمود که در آنزمان ایالات متحده امریکا نیز برای آمریتهای جنایی و ماموریتهای پولیس یکتعداد وسایط ترانسپورتی را به مارکهای جیپ های امریکایی جهت موتوریزه ساختن قوای پولیس کابل و اطفائیه ونیز یکتعداد موتر های تیزرفتار با مارک پلیموت جهت مشایعت مهمانان خارجی و قسمتی از وسایل و تجهیزات را برای شعبات نشان انگشت و تخنیک جنایی با حکومت افغانستان مساعدت نمود . با ورود این وسایط قوماندانی امنیه ولایت کابل برای اولین بار موتوریزه شد که طی سالهای طولانی در بخشهای مختلف قوماندانی امنیه و بخصوص ماموریتهای سمت مورد استفاده قرار گرفتند اما بعد ها بمرور زمان علاقهء کشور امریکا به همکاری با وزارت داخله افغانستان به نسبت ملحوظات سیاسی کم گردیدو به تمویل پروژه همکاری با پولیس افغانستان چندان تمایل نشان نداد . چون سردار محمد داود خان با در نظر داشت ترقی و پیشرفت در اوضاع جهانی پلان وسیع اداره ، انکشاف ،ترقی و عمران را در دست اجرا داشت بناء" به تشکیل شعبات جنایی در شهر کابل اکتفا نکرده به وزارت داخله آنوقت اکیدا" هدایت صادر نمود تا بمنظور ارتقای مهارت مسلکی پولیس ، ښونځی عالی پولیس را معادل مکتب حربیه تاسیس و در راس آن یکنفر جنرال را توظیف نماید و در ابتدااز چهار لیسه یعنی استقلال ، حبیبیه ، نجات و غازی فارغ التحصیلان را جبرا شامل" ښونځی عالی پولیس نموده و بعد از سپری نمودن موفقانه تحصیل در رشته های مسلکی و نظامی به حیث لیسانسهء پولیس معادل رتبه نهم بصفت کمیساران پولیس شامل دستگاه قوماندانیهای امنیهء ولایات افغانستان میشدند . ښونځی عالی پولیس در سال ۱۳۳۶خورشیدی اساس گذاری شد ،اما طی سال ۱۳۳۷ بصورت اساسی و همه جانبه بنیاد نهاده شد، و دروس اساسی آن عبارت بود از کریمنالیستیک ، کریمنولوژی ، کریمنال تخنیک ، تعبیه و تکتیک پولیس ، مضمون ترافیک ، سپورت و جودو که توسط استادان ورزیده و مجرب کشور اتحادی المان تدریس میشد ؛ البته اسیستانتهای و مترجمین آنها همین آمرین شعبات جنایی ولایت کابل که از آنها در فوق تذکر بعمل آمد ، بودند . هکذا مضامین دیگر از قبیل پولیس علمی توسط محترم جګړن عبدالغنی خان ابوی که تحصیلات عالی پولیس را در کشور سویتزرلند به پایان رسانیده بود تدریس میشد . موصوف که بعدا" در پستهای مدیر تدریسات اکادمی پولیس و معاون اول سرماموریت وظیفه انجام داد ، یکی از استادان متجرب در آنزمان محسوب میگردید . همچنان مضامین حقوق جزا و مبادی حقوق از طرف استادان فاکولتهء حقوق و اصول فقه اسلامی توسط علمای بزرگ چون مرحوم عبدالظاهر خان سامی که از جمله قضات مشهور و انقلابی نستوه بود تدریس میگردید که به تدریج تدریس این مضمون که در حقیقت حقوق جزای کشور های اسلامی بود توسط مرحوم محمد یعقوب کمک و پس از آن توسط استاد برهان الدین ربانی صورت میگرفت . مضامین نظامی نیز توسط استادان و فارغ التحصیلان حربی پوهنتون که عبارت بودند از مضامین پیاده گری ، سوارکاری ، توپوگرافی یا خریطه و اصولنامه های خدمات داخله و جزای عسکری بود ، تدریس میگردید که اسمای بعضی از آن استادان عبارت بود از جګړن جانداد خان ، حیدر خان مشاهد ، محمد حیدر خان ، نوردل خان ، یار محمد خان ، رستم خان بلوچ ،افضل خان ، هوتک خان ، محمد زی خان ، افضل خان سواری ،لطیف خان ، بصیر خان فراهی ، عبدالله خان کاریزمیری و یکتعداد دیگر که روح شان شاد باشد .

در مکتب عالی و اکادمی پولیس از ابتدای تاسیس دولسان خارجی المانی و انگلیسی تدریس میشد و هردو زبان جز مضامین اساسی بوده شاگردان مکلف به گذشتاندن امتحان ازین مضامین بودند . زبان انگلیسی را میر اکبر خان خیبر و محمد رفیق خان و عبدالاحد خان تدریس میکردند و زبان المانی را محترم محمد یوسف خان یکی از معلمین سابقه دار لیسه نجات و مرحوم میر محمد عثمان خان ترجمان عمومی که بعدها معاون اکادمی شدند ، تدریس میکرد . میر محمد عثمان خان از جمله محصلینی بود که شامل گروپ سید کمال نام یکی از محصلین آزادیخواه بودکه سردار محمد عزیز خان پدر سردار محمد داود خان را ترور نموده بود و به همین اتهام میر محمد عثمان خان شانزده سال را در زندان پر مشقت دهمزنگ سپری نمود و بعدا" به اساس تجویز سید عبدالله خان وزیر داخله وقت و هدایت شخص داود خان از حبس رها گردید و به حیث ترجمان در مکتب عالی پوایس مقرر گردید . همچنان میر اکبر خان خیبر ، محمد زی خان ،عبدالله خان کاریزمیری و قاضی عبدالظاهر سامی معلم فقه اسلامی سالهای زیادی محبوس سیاسی بودند که به تجویز وزیر داخله و موافقه سردار داود در اکادمی پولیس رسما" مقرر شده وظیفه انجام میدادند .

جهت مسلکی شدن بیشتر شعبات پولیس در سراسر کشور باز هم طبق تجویز وزیر داخله و هدایت سردار محمد داود خان فارغان صنوف نهم مکاتب شهر کابل را جبرا" شامل مکتب عالی پولیس نموده و پس از پایان سه سال دوره تدریس مسلکی حقوقی و نظامی مانند صنوف کمیساران که در فوق از پآنها تذکر بعمل آمد ، بحیث بکلوریا پاسهای پولیس به رتبه دهم ملکی که معادل دریم بریدمن نظامی محسوب میشد فارغ گردیده و شامل خدمت در بخشهای مختلف قوماندانیهای مرکز و ولایات میشدند. این صنوف پولیس بنام ساتنوالان یاد میشدند که مدت طولانی این سلسله تدریس دوام داشت و فارغان آن مصدر خدمات شایانی در بخشهای مختلف قوماندانیهای امنیه بخصوص به حیث قوماندانهای امنیه ولسوالیها شدند . اکثر این افسران به رتبه های عالی افسری حتی تا رتبه جنرالی نیز ارتقا نمودند . اولین قوماندان مکتب عالی پولیس مرحوم جنرال عطاالله خان عظیمی بود . موصوف تحصیلات عالی را در رشته پولیس در کشور المان به پایان دسانیده بود . وی به حیث قوماندان امنیه ولایت کابل و قوماندان اکادمی پولیس نیز ایفای وظیفه کردودر اخیر از اثر ابتلا به مرض سرطان شش داعی اجل را لبیک گفت روحش شاد باد .

از موضوعات مهم و با اهمیت یکی هم اختصاصی شدن پولیس به اساس رشته های مختلف جنایی ، تشکیل معاونیتهای جنایی در کابل و سایر ولایات و بوجود آمد ن یونیفورم مشخص پولیس در سال۱۳۳۵ است . درین سال برای اولین بار منسوبین پولیس که قبلا" لباس نظامی به تن میکردند ، با یونیفورم مشخص پولیس عرض وجود کردند . رنگ یونیفورم فولادی و کلاه افسران از دریم بریدمن الی بالاترین مقام به رنگ سیاه ، دور کلاه فیتهء آبی ، بالای پیک کلاه رشمهء سیاه اما از جګړن الی ډګروال رشمهء سیاه وزری واز جنرال دارای رشمهءزری ،مارک یخن آبی بالای آن یک یا دو ستاره نظر به رتبه وجود میداشت . دور آستین افسران مادون یک پلیت و یک خط سیاه واما از افسران مافوق دو پلیت سیاه بود ، پیراهن سفید ، نکتایی سیاه و همینطور بوت و جراب سیاه بود . نشان دولت شاهی افغانستان در پیشروی کلاه وجود داشت . منظوری نشانهای سر شانه در ابتدا چنین بود ؛ برای دریم بریدمن الی جګتورن به تر تیب از یک الی چهار پلیت سیاه ، جګړن تا ډګروال خوشهء گندم با یک ، دو و سه پلیت در نظر گربته شده بود . اما پس از چند سال طی دههء ۱۳۴۰ که مرحوم عطاالله خان عظیمی بحیث قوماندان امنیه ولایت کابل عز تفرر حاصل نمود باز هم در نشانهای سر شانهء افسران پولیس تغییرات بدین ترتیب بوجود آمد .

سر شانه دوهم بریمن یک خوشهء گندم و یک پلیت و از لومړی بریدمن الی جګتورن به افزودی یک یک پلیت اما از جګړن دو خوشه و یک پلیت و از ډګرمن و ډګروال به افزودی یک یک پلیت از همدیگر تفکیک میگردید .

پس از ایجاد ریاست هوانوردی ملکی و آغاز پرواز های بین المللی در همکاری با شرکت امریکایی پان امریکن ، بمنظور تامین امنیت پرواز ها ، مدیریت امنیهء میدان هوایی ، زیر اثر مستقیم ریاست هوانوردی ملکی ایجاد گردید که شعبات پولیس به نامهای آمریت پولیس امنیه که دارای یک تولی جهت خفاظت میدان هوایی ، رنوی و ملحقات آن بود ، آمریت پولیس مجادله با جرایم قاچاق و مواد مخدر ، آمریت پولیس پاسپورت و ویزه و آمریت پولیس ترافیک میدان هوایی بین المللی کابل منظور گردید

که افسران پولیس این شعبات از طریق قوماندانی ژاندارم و پولیس در بخش ریاست عمومی هوایی ملکی و توریزم توظیف میگردیدند . عین تشکیل در میدان هوایی بین المللی قندهار در نظر گرفته شده بود .این شعبات تابعیت دوگانه داشته وظایف قوماندانی ژاندارم و پولیس را مستقلانه در حیطه صلاحیت ریاست هوایی ملکی ایفا میکردند و تا امروز همان تشکیل پابرجا باقی مانده است .

بقیه درآینده

تسلسل با نوشته فوق اینجا را کلیک کنید

دست نوشته های قبلی جنرال خلیل اله سکندری اورکزی - اینجا را کلیک کنید